БҰҰ-ның ТДМ аясында 4-мақсат бағытына сәйкес «Цифрлық әлемде қауіпсіз қадам» атты ашық эдвайзерлік сағат

2026 жылдың 19 наурызында оқытушылық тағылымдамасы аясында Генетика білім беру бағдарламасының бірінші курс магистранты Марат Жанардың ұйымдастыруымен Генетика ББ-ның екінші курс студенттері үшін «Цифрлық әлемде қауіпсіз қадам» тақырыбында ашық эдвайзерлік сабақ өткізілді. Аталған сабақ заманауи цифрлық дәуірдің сын-қатерлеріне дер кезінде жауап беретін, киберқауіпсіздік пен дербес деректерді қорғау мәселелерінің стратегиялық маңыздылығын айқындайтын өзекті білім беру бастамасы ретінде жүзеге асырылды.

Тақырыптың өзектілігі ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың қарқынды дамуымен, ғылым мен денсаулық сақтау салаларының цифрландырылуымен, сондай-ақ жастардың интернет кеңістігін белсенді пайдалануымен түсіндіріледі. Әсіресе генетика және биомедициналық зерттеулер саласында цифрлық қауіпсіздік мәселесі айрықша маңызға ие, өйткені бұл салада геномдық ақпарат, ДНҚ секвенирлеу нәтижелері және дербестендірілген медициналық деректер сияқты аса сезімтал мәліметтер өңделеді. Мұндай деректердің таралуы немесе рұқсатсыз қол жеткізілуі жеке өмір құпиясының бұзылуына ғана емес, сонымен қатар генетикалық ақпаратты пайдалануға байланысты этикалық, құқықтық тәуекелдер мен дискриминациялық жағдайларға әкелуі мүмкін.

Жаңа буын секвенирлеу технологияларының (NGS), биоинформатикалық платформалардың және сақтау жүйелерінің дамуы деректерді жинау, өңдеу және сақтау кезеңдерінің барлығында сенімді қорғауды қамтамасыз етуді талап етеді. Генетикалық деректердің бірегейлігі мен жоғары идентификациялану мүмкіндігі оларды толық анонимдеу процесін күрделендіреді, бұл өз кезегінде олардың осалдық деңгейін арттырады. Осыған байланысты болашақ генетика мамандарының цифрлық қауіпсіздік саласындағы құзыреттерін қалыптастыру кәсіби даярлықтың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

Сабақтың негізгі мақсаты студенттердің цифрлық қауіпсіздік жөніндегі білім деңгейін арттыру және интернет-қауіптерден қорғану дағдыларын қалыптастыру болды. Сабақ барысында желідегі қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі аспектілері қарастырылды, атап айтқанда: жеке ақпаратты қорғау әдістері, сенімді құпиясөздер құру қағидалары, екі факторлы аутентификацияны қолдану, фишингтік шабуылдарды анықтау жолдары және интернет-алаяқтықтың алдын алу тәсілдері. Сонымен қатар ғылыми деректерді қорғау, зертханалық ақпараттық жүйелерді (LIMS) қауіпсіз пайдалану және генетикалық ақпаратпен жұмыс істеудегі биоэтикалық қағидаларды сақтау мәселелері қамтылды.

Сабақ барысында әлеуметтік желілердегі қауіпсіздік, кибербуллингтің алдын алу және болашақ маманның цифрлық беделін қалыптастыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Интерактивті формат студенттердің белсенді қатысуына мүмкіндік беріп, олар ұсынылған кейстерді талдап, деректердің таралуына байланысты нақты жағдайларды қарастырды және ақпаратты қорғау стратегияларын модельдеді. Мұндай тәсіл студенттердің сыни ойлау қабілетін дамытуға және цифрлық ортада жауапты мінез-құлық қалыптастыруға ықпал етті.

Іс-шара нәтижесінде қойылған мақсаттарға толықтай қол жеткізілді деп қорытынды жасауға болады. Аталған сабақ студенттердің цифрлық сауаттылығын арттыруға, дербес және ғылыми деректерді қорғауға жауапкершілікпен қарауын қалыптастыруға, сондай-ақ ғылымның цифрлық трансформациясы жағдайында кәсіби құзыреттіліктерін нығайтуға елеулі үлес қосты. Бұл бастама БҰҰ-ның ТДМ аясында 4-мақсат бағытына сәйкес – «Сапалы білім» аясында жүзеге асырылып, цифрлық қоғам талаптарына сай білікті мамандар даярлауға бағытталған.

Молекулалық биология және генетика кафедрасы
Педагогикалық тәжірибе жетекшісі: 

б.ғ.к., аға оқытушысы Ыргынбаева Ш.М.